De grootste data-uitdaging voor de sector zit niet zozeer in de techniek, maar in eigenaarschap, definities en governance, begint Remco: “Corporaties beschikken over steeds meer data en de informatiebehoefte verandert continu. Nieuwe wet- en regelgeving, duurzaamheidsdoelstellingen, betaalbaarheid, leefbaarheid en verantwoordingsvragen vragen om inzichten die flexibel en schaalbaar beschikbaar zijn. Tegelijkertijd zie je dat data vaak verspreid staat over systemen en dat niet altijd duidelijk is wie hiervoor verantwoordelijk is. Daardoor kunnen verschillende afdelingen met verschillende interpretaties van dezelfde begrippen werken. Neem het begrip ‘beschikbare woningvoorraad’: verhuur kan daar iets anders onder verstaan dan vastgoed. Dan gaat de discussie eerst over welk cijfer klopt, terwijl je eigenlijk wilt praten over de acties die nodig zijn.”

Beter sturen met data

Veel corporaties hebben de ambitie om beter te sturen op basis van data. “Daarvoor moet allereerst duidelijk zijn waar de organisatie op wil sturen,” legt Remco uit. “Welke doelstellingen zijn belangrijk en welke KPI’s horen daarbij? Hoewel er binnen de sector veel standaarden beschikbaar zijn, blijft stuurinformatie in de praktijk vaak deels corporatiespecifiek. Dat komt bijvoorbeeld door lokale prestatieafspraken, regionale samenwerkingen of eigen strategische keuzes. Vervolgens moet je gezamenlijk vaststellen hoe KPI’s worden gedefinieerd én heb je een robuuste en flexibele data-architectuur nodig die gegevens uit verschillende systemen beschikbaar kan maken voor rapportages en analyses.”

“Maar techniek is slechts één kant. Datakwaliteit, eigenaarschap, governance en adoptie zijn minstens zo belangrijk. Gebruikers moeten vertrouwen hebben in de stuurinformatie en begrijpen hoe die tot stand komt. Standaarden als CORA en VERA helpen daarbij omdat ze een gemeenschappelijke taal bieden, maar je moet die altijd vertalen naar de eigen context en informatiebehoefte van de corporatie.”

Regie houden over data

Volgens Remco is het belangrijk dat corporaties daarbij ‘regie houden over eigen data’. Op de vraag wat dat voor hem betekent, zegt hij: “Dat corporaties zelf bepalen welke data belangrijk is, welke definities worden gehanteerd, wie verantwoordelijk is voor datakwaliteit en beheer, hoe data wordt opgeslagen en beveiligd en welke externe partijen toegang hebben. Daarmee voorkom je dat data, definities of kennis volledig bij een leverancier komen te liggen en er afhankelijkheid ontstaat. Ook wanneer systemen of analyses door externe partijen worden geleverd, blijft de corporatie hier zelf verantwoordelijk voor.”

Governance als sleutelwoord

Datagovernance is daarbij dé sleutel om te zorgen dat data betrouwbaar kunnen worden gebruikt: “Veel organisaties denken bij betrouwbare data vooral aan techniek, maar in de praktijk is betrouwbaarheid minstens zo afhankelijk van organisatorische afspraken. Daarnaast spelen beveiliging, privacy, een consistente technische inrichting, cultuur én gedrag een belangrijke rol. Pas als die randvoorwaarden op orde zijn, kun je data betrouwbaar gebruiken.”

Businessgerichte aanpak

Om te voorkomen dat het aanpakken van data vooral een technisch project wordt, is het volgens Remco belangrijk om te beginnen met de bedrijfsdoelstellingen van de organisatie: “In de praktijk zie je dat organisaties vaak starten met een nieuw dataplatform, dashboard of AI-oplossing, zonder eerst scherp te hebben welke beslissingen beter ondersteund moeten worden. Dat is jammer, want echte verandering zit in processen, verantwoordelijkheden en de manier waarop mensen werken. Stel dat een corporatie beter wil sturen op het terugdringen van leegstand. Dan begint een businessgerichte aanpak met de vraag welke beslissingen je beter wilt nemen om leegstand te verminderen. Daarna bepaal je welke KPI’s nodig zijn en vervolgens leg je definities vast, beleg je verantwoordelijkheden en kijk je welke data nodig is om die KPI’s betrouwbaar te berekenen. Pas daarna komt de techniek aan bod.”

Datafundering

Om corporaties hierbij te ondersteunen, heeft Valid het DataKompas ontwikkeld. Remco: “Het DataKompas is ontstaan vanuit de ervaringen die we de afgelopen jaren hebben opgedaan bij woningcorporaties op het gebied van data, governance en informatievoorziening. Het is geen op zichzelf staande oplossing, maar maakt onderdeel uit van een bredere aanpak waarmee we organisaties ondersteunen bij hun ontwikkeling naar datagedreven werken. We zien dat veel corporaties tegen dezelfde uitdagingen aanlopen, waardoor het lang duurt om nieuwe informatiebehoeften te ondersteunen en soms het vertrouwen ontbreekt in de beschikbare stuurinformatie. DataKompas biedt een gestandaardiseerde datafundering op basis van het Microsoft Fabric-platform, die specifiek is ingericht voor de corporatiesector. Het platform verzamelt, integreert en ontsluit data vanuit de belangrijkste systemen waardoor één centrale en betrouwbare basis voor rapportages, stuurinformatie, analyses en AI-toepassingen ontstaat. Een belangrijk uitgangspunt is dat corporaties zelf regie houden over hun data. Daarom wordt DataKompas bij voorkeur gerealiseerd binnen de eigen Microsoft-omgeving van de corporatie, zodat data eigendom blijft van de corporatie en onafhankelijk van leveranciers kan worden gebruikt voor toekomstige ontwikkelingen.”

Betrouwbare basis

De meerwaarde hiervan zit volgens Remco in een goed ingericht datafundament, betrouwbare stuurinformatie en duidelijke governance: “Door data uit verschillende bronnen samen te brengen, definities te standaardiseren en stuurinformatie sneller beschikbaar te maken, ontstaat één betrouwbare basis. Dat betekent dat corporaties minder tijd kwijt zijn aan het verzamelen, controleren en combineren van data, en meer tijd kunnen besteden aan de vraag welke acties nodig zijn. AI kan daar vervolgens een aanvullende rol in spelen, bijvoorbeeld door trends te signaleren of voorspellingen te doen. Maar zonder betrouwbare data en duidelijke governance blijft ook AI beperkt in zijn waarde.”

Besluitvorming ondersteunen

Datagedreven werken zal de komende jaren steeds meer verschuiven van het beschikbaar maken van rapportages naar het daadwerkelijk ondersteunen van besluitvorming en processen, sluit Remco af: “De grootste uitdaging voor woningcorporaties zit daarbij niet in de technologie, maar in het creëren van de juiste randvoorwaarden. Corporaties die bijvoorbeeld direct met AI aan de slag willen zonder een goede datafundering, lopen het risico dat de verwachte waarde uitblijft of dat bestaande dataproblemen juist groter worden. Daarom moeten corporaties nu investeren in een solide en schaalbaar datafundament. Pas dan wordt data niet langer achteraf gebruikt om te rapporteren, maar proactief ingezet om processen te verbeteren, risico’s te beheersen en beter onderbouwde beslissingen te nemen.”

Dit artikel is overgenomen van CorporatieGids.nl. De oorspronkelijke publicatie vind je hier.

Over Remco Nicolai

Remco Nicolai is Principal Consultant bij Valid. Hij brengt ruime ervaring mee vanuit ZIG, een adviesbureau dat organisaties in de publieke sector en maatschappelijke domeinen ondersteunt op het gebied van digitale transformatie, datagedreven werken en informatiemanagement. Met zijn diepgaande kennis van woningcorporaties en zijn ervaring in complexe dataprojecten helpt Remco organisaties bij het realiseren van praktische en toekomstbestendige oplossingen.